Sigorta, kişisel finansın en yanlış anlaşılan kalemidir: harcadığınız paranın karşılığında somut bir şey almazsınız, aldığınız şey bir olasılık transferidir. Bu yüzden değerlendirmesi de klasik bir alışveriş mantığıyla değil, risk analiziyle yapılmalıdır. Doğru soru "bu poliçe ucuz mu?" değil, "bu riskin bana gerçekleşme durumunda maliyeti ne kadar ve bu maliyeti kendi bilançomdan karşılayabilir miyim?" sorusudur. Aşağıda, kendi kararınızı kendi başınıza verebilmeniz için gerekli sigorta çeşitlerini bir öncelik sırasına oturtan, karşılaştırmalı bir çerçeve bulacaksınız.
Her riskin iki boyutu vardır: ne sıklıkla gerçekleşir (frekans) ve gerçekleştiğinde ne kadara mal olur (şiddet). Sigorta, yalnızca düşük frekanslı ama yüksek şiddetli riskler için matematiksel olarak anlamlıdır. Çünkü sigorta şirketi beklenen hasarın üzerine idari gider ve kâr marjı ekler; yani uzun vadede primlerin toplamı, ödenen tazminatların toplamından fazladır. Bu farkı ödemeye değer kılan tek şey, tek seferlik bir olayın sizi finansal olarak yıkma ihtimalidir.
Pratik bir test: Zarar bir gecede gerçekleşse, bunu birikimlerinizden ödediğinizde hayat standardınız kalıcı olarak düşer mi? Cevap "evet" ise sigortalayın. "Hayır, canım sıkılır ama toparlarım" ise sigortalamayın; o parayı acil fonunuza aktarın.
Aşağıdaki tablo, sıkça karşılaşılan ürünleri işlevleri açısından karşılaştırır. Öncelik sütunu, tipik bir çalışan-kiracı ya da ev sahibi profili için genel bir sıralamadır; kendi durumunuza göre değişir.
| Poliçe | Neyi korur | Kimin için kritik | Öncelik |
|---|---|---|---|
| Tamamlayıcı / özel sağlık | Tedavi maliyeti ve bekleme süresi | Kronik riski olan, kamu kapsamı dışında hizmet isteyen herkes | Yüksek |
| Hayat sigortası (vefat teminatlı) | Geride kalanların gelir kaybı | Gelirine bağımlı kişi olanlar | Bakmakla yükümlü varsa çok yüksek |
| Konut / eşya sigortası | Bina ve içindekiler, hırsızlık, su baskını | Ev sahipleri ve değerli eşyası olan kiracılar | Yüksek |
| Zorunlu deprem sigortası | Bina yapısal hasarı, teminat limitine kadar | Tüm konut sahipleri (yasal zorunluluk) | Zorunlu |
| Trafik sigortası | Üçüncü şahıslara verilen zarar | Tüm araç sahipleri | Zorunlu |
| Kasko | Kendi aracınızdaki hasar | Araç değeri, yıllık gelirinize göre yüksekse | Orta |
| Ferdi kaza / iş göremezlik | Çalışamama dönemindeki gelir | Serbest çalışanlar, tek gelirli haneler | Orta-yüksek |
Dikkat edilecek bir ayrım: birikimli hayat sigortası ile saf riskli (term) hayat sigortası aynı ürün değildir. Birincisi koruma ile yatırımı birleştirir ve genellikle daha yüksek maliyet yükü taşır. İkisini ayırıp korumayı ucuz bir risk poliçesiyle, birikimi ayrı bir yatırım hesabıyla çözmek çoğu durumda daha şeffaf bir yapı kurar; maliyet kalemlerini tek tek görebilirsiniz.
Poliçe seçiminin en sık atlanan kısmı, teminatın miktarıdır. Yetersiz teminat, primi boşa harcamaktır.
Maliyeti düşürmenin doğru yöntemi teminatı budamak değil, riskin küçük kısmını üstlenmektir. Muafiyet (deductible) yükseltmek primi belirgin biçimde azaltır; ancak bunun ön koşulu, muafiyet tutarını nakit karşılayabilecek bir acil fonunuzun olmasıdır. Sigorta ile acil fon birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.